حسين قرچانلو

209

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

در سال به پانصد هزار دينار مىرسد . « 1 » حلى را نخستين‌بار ابن خرداذبه ، ضمن سخن از راه خولان‌ذى سحيم به مكه ياد كرده است . حلى از شهرهاى ناحيهء عثّر بود . مقدسى در وصف آن مىنويسد : بندرى آبادان و مرفه است و در آن همه‌گونه آسايش وجود دارد . « 2 » به نوشتهء ادريسى ، حلى شهر كوچكى است و فرمانروايش از مردم آنجا و از طرف امير تهامه انتخاب مىشود . اين شهر پيش‌بندر كسانى است كه از يمن به آنجا مىآيند و از قلزم به بالا مىروند . در حلى از واردشوندگان و خارج‌شوندگان باج گرفته مىشود و همه‌چيز به آنجا آورده مىشود . از حلى از راه خشكى تا شهر عثّر در جنوب پنج روز راه است . « 3 » ياقوت به نقل از عمارهء يمنى مىگويد : حلى شهرى در يمن و بر ساحل دريا واقع است ؛ ميان آن و سرّين يك روز راه و تا مكه هشت روز راه فاصله است . « 4 » يك قرن بعد از ياقوت ، ابو الفداء اشاره مىكند كه حلى در ناحيهء عثّر به حلى بن يعقوب معروف است . « 5 » بعضى حلى را از اعمال زبيد مىدانند ، ابن خلدون مىنويسد : عثّر و حلى و شرجه از اعمال بنى طرف و در دست سليمان بن طرف بود . . . تا آنكه سليمان به اطاعت ابو الجيش بن زياد درآمد ؛ سپس اين نواحى به دست سليمانيان از بنى الحسن ، كه از امراى مكه بودند ، افتاد . « 6 » شرجه يكى از بنادر تهامهء يمن است ، نخستين‌بار ابن خرداذبه به دنبال مخلافهاى حكم و جازان بندرگاه شرجه را نيز نام مىبرد . « 7 » يعقوبى اين شهر را از منازل ميان مكه تا يمن و بر كنار دريا به نام شرجة القريض دانسته است . « 8 » مقدسى در وصف آن مىنويسد : شهرى است بر كرانه دريا . انبار ذرت عدن و جدّه در آنجاست . شهر از خشت ساخته شده و آب مشروب آن را از راه دور مىآورند ، مسجد جامع شهر بر كرانه دريا واقع است . « 9 » به نوشتهء ياقوت ، شرجه از نواحى مكه و در ابتداى سرزمين يمن واقع است

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 615 . ( 2 ) . احسن التقاسيم ؛ ص 53 ، 70 و 86 . ( 3 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 138 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 327 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 93 . ( 6 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 314 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 143 . ( 8 ) . البلدان ؛ ص 319 . ( 9 ) . احسن التقاسيم ؛ ص 86 .